مهنة العمارة

ينبغي أن ينسّق المعماريون عمليات التفتيش الدوري للمباني

يسهم تفتيش المباني طوال عمرها التشغيلي في توفير بيئة معيشية آمنة. ويتطلب ذلك تحديد مهام المعماري المفتش في الموقع ومسؤوليته عن التوقيع بوضوح، وتنظيم المراجعات المعمارية والهندسية ضمن آلية عمل مشتركة.

النص أدناه باللغة التركية.

Bir yapının güvenliği, inşaatın tamamlanmasının ardından da korunmalıdır. Kullanım sırasında yapılan tadilatlar, mekânların işlevinin değişmesi ve ortak alanlara müdahaleler, binanın onaylanan düzenini etkileyebilir. Bu nedenle yapıların belirli aralıklarla yeniden incelenmesi, yapı güvenliği politikasının kalıcı bir parçası olmalıdır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının hazırladığı yönetmelik taslağı, 23 Haziran 2021 ve sonrasında tamamlanarak Bina Kimlik Sertifikası asılan yapılarda beş yılda bir gözlemsel denetimin uygulamasını düzenliyor. Taslakta yürürlük tarihi 1 Ocak 2027 olarak öngörülüyor.[1]

Beş yıllık denetimin kanuni temeli, 2022 yılında 7410 sayılı Kanun ile 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a eklenen Ek Madde 1’e dayanıyor. Bugün değerlendirilmesi gereken konu, bu denetimin sahada hangi mesleki sorumluluklarla ve nasıl yürütüleceğidir.[2]

Bu noktada önerimiz açıktır: Binaların periyodik denetimi mimarların koordinasyonunda yapılmalı; mimari projeye ve ruhsatlı kullanıma uygunluk incelemesi, yetkili denetçi mimarın fiilî katılımı ve imzasıyla yürütülmelidir.

Mimari uygunluk denetimin merkezinde olmalı

Taslağın kontrol formunda kat sayısı, taban alanı, cephe çıkmaları, engelli rampası, yangın merdiveni, sığınak, kullanım amacı, çatı arası ve vaziyet planına uygunluk gibi başlıklar yer alıyor. Bu kapsam, mimari değerlendirmeyi denetimin temel bileşenlerinden biri hâline getiriyor.[1]

Bu başlıkları incelemek, yapının planlarını ve kesitlerini mevcut durumla karşılaştırmayı gerektirir. Bir değişikliğin nerede yapıldığını belirlemenin ardından, bunun binanın kullanımına, dolaşımına ve ortak alanlarına etkisi değerlendirilmelidir. Mimarlık uzmanlığı, bu bağlantıların kurulmasında doğrudan görev üstlenir.

Örneğin, zemin kattaki iki işyerinin birleştirildiği bir binada, geçerli tadilat projesi bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Ortak koridorun işyerine katılıp katılmadığı, çıkış düzeninin değişip değişmediği ve yeni kullanımın onaylı belgelerle uyumu birlikte ele alınmalıdır. Taşıyıcı elemanlara müdahale şüphesi varsa inceleme, ilgili inşaat mühendisinin değerlendirmesiyle tamamlanmalıdır.

Her değişiklik, yapının geçerli ruhsatları ve onaylı tadilat projeleri üzerinden değerlendirilmelidir. Esas alınan proje ve mevzuat dönemi raporda açıkça belirtilmelidir. Böylece hem gerçek aykırılıkların tespiti hem de izinli değişikliklerin doğru değerlendirilmesi mümkün olur.

Mimarın görevi ve imzası açıkça tanımlanmalı

Taslak, denetimi Bakanlığın elektronik ortamda görevlendirdiği yapı denetim kuruluşlarına veriyor; mimar koordinatörlüğünü ayrıca tanımlamıyor. Bu nedenle mimarın görevini ve sorumluluğunu açık hükümlerle güvenceye alan bir düzenleme yapılmalıdır.[1]

Mimari uygunluk incelemesini hangi denetçinin yapacağı, hangi mahalleri göreceği ve hangi tespitleri imzalayacağı belirli olmalıdır. Denetçi mimarın onaylı belgelere erişimi, yeterli inceleme süresi ve gerekli uzman görüşlerini talep etme olanağı sağlanmalıdır. Mimari inceleme, yetkili denetçi mimar sahaya gitmeden ve kendi bulgularını imzalamadan tamamlanmış sayılmamalıdır.

Önerilen görev, yapı denetim kuruluşu bünyesinde ve gerekli denetçi yetkinlikleriyle yürütülmelidir. Uygulama deneyimi ile meslek içi eğitim desteklenmeli; görev verilen mimarın incelemenin gerektirdiği teknik kaynaklara sahip olması sağlanmalıdır. Böylece yetki, o yetkinin kullanılabileceği çalışma koşullarıyla birlikte tanımlanmış olur.

Uzmanlıklar ortak bir denetim düzeninde buluşmalı

Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği’nin 15. maddesi, mimari proje ve uygulama uygunluğunun denetimini proje ve uygulama denetçisi mimarın görev alanında tanımlar. Zemin etüdü, yapı statiği ve taşıyıcı sistem hesaplarına ilişkin denetim ise ilgili inşaat mühendisinin sorumluluğundadır. Periyodik denetim modeli de bu uzmanlık ayrımını korumalıdır.[3]

Önerdiğimiz modelde mimar; mimari bulguları kaydeden, farklı uzmanlık alanları arasındaki bağlantıları kuran ve ortak raporun bütünlüğünü sağlayan koordinatör olmalıdır. Taşıyıcı sisteme ilişkin teknik değerlendirmeyi inşaat mühendisi yapmalı; incelemenin gerektirdiği tesisat konularını ilgili mühendisler ele almalıdır. Her uzman kendi incelemesinin kapsamını ve sonucunu ayrı olarak imzalamalıdır.

Böyle bir görev paylaşımı, sorumluluğun izlenmesini de kolaylaştırır. Yapı sahibi ve ilgili idare, hangi bulgunun hangi uzman tarafından değerlendirildiğini, hangi alanların incelendiğini ve hangi konuda ileri araştırma gerektiğini görebilir. Mimarın koordinasyonu, uzmanların çalışmalarını bir araya getiren açık bir görev olarak tanımlanmalıdır.

Gözlemsel denetimin sınırları da doğru anlatılmalıdır. Gözle fark edilen bir aykırılığın bulunmaması, binanın deprem performansının yeterli olduğunu tek başına kanıtlamaz. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin 15. bölümü, mevcut yapıların değerlendirilmesinde proje bilgileri, ölçümler, malzeme özellikleri ve hesaplara dayanan daha kapsamlı bir inceleme öngörür. Periyodik denetimde belirlenen yapısal şüpheler, uygun mühendislik incelemesine yönlendirilmelidir.[4]

Denetimin sonucu sahada karşılık bulmalı

Denetimin amacı, tespit edilen sorunun giderilmesini sağlayan bir takip düzeni kurmak olmalıdır. Onaylı projeler, izinli tadilatlar ve önceki denetim sonuçları aynı yapıya ait dosyada ilişkilendirilmelidir. Yeni incelemeyi yapan uzman, önceki bulgunun ne olduğunu ve sonrasında hangi işlemlerin gerçekleştirildiğini izleyebilmelidir.

Bulgular, yerleri anlaşılacak biçimde fotoğraflar ve gerekli ölçülerle belgelenmelidir. Erişilemeyen alanlar gerekçeleriyle belirtilmeli ve bunların nasıl inceleneceği takip edilmelidir. Aykırılığın giderilmesi, ilgili idarenin işlemleri ve gerektiğinde yeniden kontrol, birbirine bağlı bir süreç olarak ele alınmalıdır.

Beş yıllık periyot, ciddi müdahale şüphesinin bildirildiği durumlarda hızlı inceleme mekanizmasıyla desteklenmelidir. Taşıyıcı sisteme müdahale şüphesi veya kullanılamaz hâle gelen bir kaçış güzergâhı için bir sonraki rutin kontrolün beklenmemesi sağlanmalıdır. Yapı kullanıcılarının başvurabileceği birimler ve bildirim sonrasında izlenecek yol açık olmalıdır.

Denetimin niteliği için yeterli zaman ve teknik kaynak ayrılması da gereklidir. Yapının büyüklüğü ve kullanım çeşitliliği dikkate alınarak çalışma süresi belirlenmeli; hizmetin karşılığı, üstlenilen sorumlulukla dengeli olmalıdır. Görevlendirme ve çıkar çatışması kuralları, mimar ve mühendislerin tarafsız değerlendirme yapmasını desteklemelidir.

Düzenlemenin geliştirilmesinde daha eski yapı stokunun ihtiyaçları da ele alınmalıdır. Yapının yaşı, kullanım biçimi ve müdahale geçmişi dikkate alınarak önceliklendirilmiş denetim programları hazırlanmalı; kapsamın genişletilmesi personel ve finansman kapasitesiyle birlikte planlanmalıdır.

Binaların güvenliği için getirilen her yeni denetim, açık görev tanımları ve gerçek saha çalışmasıyla değer kazanır. Mimari uygunluk incelemesi denetçi mimarın sorumluluğunda yürütülmeli; taşıyıcı sistem ve diğer teknik konular ilgili mühendislerin değerlendirmeleriyle tamamlanmalıdır.

Yönetmelik, mimarın fiilî katılımını ve imzasını güvenceye alarak bu işbirliğini kalıcı bir düzene kavuşturmalıdır. Mimarların koordinasyonunda kurulacak bir periyodik denetim sistemi, yapıların onaylı projelerine uygunluğunu koruma ve tespit edilen sorunların giderilmesini izleme kapasitesini güçlendirecektir.

Kaynaklar

  1. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, BKS periyodik denetim yönetmeliği taslağı; m. 2, 4, 5, 17 ve Ek-1. EBSO tarafından 6 Kasım 2026’da görüşe sunulan metin.
  2. 7410 sayılı Kanun, m. 19; 4708 sayılı Kanun’a eklenen Ek Madde 1. TBMM, 10 Haziran 2022 kabul tarihli metin.
  3. Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği, m. 15/1-a ve b. Bakanlık tarafından yayımlanan metin.
  4. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018, Bölüm 15. 18 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yönetmelik metni.
العودة إلى المقالات